ประวัติการก่อสร้างมหารัตนวิหารคด วัดพระธรรมกาย พร้อมไทม์ไลน์

แนวหลังคาสีเงินที่โอบล้อมลานธรรมและพระมหาธรรมกายเจดีย์ คือมหารัตนวิหารคด อาคารสองชั้นของวัดพระธรรมกาย จังหวัดปทุมธานี ซึ่งสร้างขึ้นเพื่อรองรับคณะสงฆ์และพุทธศาสนิกชนที่มาร่วมปฏิบัติธรรม ประวัติการก่อสร้างมีทั้งงานอาคารคอนกรีตขนาดใหญ่ การจัดสร้างหลังคาเป็นโมดูล และพิธีบุญที่เปิดโอกาสให้สาธุชนร่วมส่งถังคอนกรีตด้วยมือของตนเอง

หมุดหมายที่มีหลักฐานชัดเจน ได้แก่ การเริ่มสถาปนาเมื่อวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2547 พิธีเทลีนคอนกรีตบันไดเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2549 และพิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้าสองครั้งใน พ.ศ. 2550 ส่วนงานหลังคามีเอกสารร่วมสมัยบันทึกแบบและจำนวนองค์ประกอบไว้โดยละเอียด

จุดเริ่มต้นในโครงการพระมหาธรรมกายเจดีย์

การสร้างมหารัตนวิหารคดเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาพื้นที่พระมหาธรรมกายเจดีย์ บทความ DMC เรื่องร่วมสร้างหลังคามหารัตนวิหารคด อธิบายว่าโครงการมหาธรรมกายเจดีย์เริ่มสถาปนาตั้งแต่ พ.ศ. 2537 ตามดำริของหลวงพ่อธัมมชโย เพื่อให้ผู้คนจากนานาประเทศมาร่วมเจริญสมาธิภาวนาได้ เมื่อมีองค์พระเจดีย์และลานธรรม จึงต้องมีอาคารโดยรอบสำหรับรองรับผู้มาประกอบศาสนกิจด้วย

พ.ศ. 2537 จึงเป็นจุดเริ่มต้นของโครงการใหญ่ที่มหารัตนวิหารคดตั้งอยู่ภายใน ส่วนวันเริ่มสถาปนามหารัตนวิหารคดโดยตรงคือวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2547 การแยกสองช่วงเวลานี้ช่วยให้เห็นพัฒนาการของพื้นที่ได้ถูกต้อง และไม่สับสนว่าพระเจดีย์กับอาคารวิหารคดเริ่มสร้างพร้อมกัน

วัตถุประสงค์ที่ปรากฏในเอกสารช่วงก่อสร้างครอบคลุมการรับคณะสงฆ์จากทั่วโลก การชุมนุมปฏิบัติธรรม และการอบรมศีลธรรมแก่เยาวชนกับประชาชน อาคารจึงต้องมีพื้นที่กว้างและใช้ประโยชน์ได้หลายลักษณะ โดยหลังคามีหน้าที่คุ้มแดดคุ้มฝนให้ผู้ใช้พื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ชั้นสองที่วางแผนไว้สำหรับต้อนรับคณะสงฆ์ อ่านเอกสารโครงการหลังคา พ.ศ. 2550

21 มีนาคม พ.ศ. 2547 เริ่มสถาปนามหารัตนวิหารคด

ประวัติสถานที่ของวัดพระธรรมกายและบทความแนะนำวัดในเว็บไซต์ DMC ระบุตรงกันว่า มหารัตนวิหารคดเริ่มสถาปนาเมื่อวันที่ 21 มีนาคม พ.ศ. 2547 อาคารตั้งอยู่รอบลานธรรมและองค์พระมหาธรรมกายเจดีย์ มีรูปแบบคล้ายอัฒจันทร์ขนาดใหญ่ที่เปิดพื้นที่ภายในไว้สำหรับประกอบศาสนกิจ

เอกสารใช้คำว่าเริ่มสถาปนา โดยไม่ได้แจกแจงว่าวันดังกล่าวเป็นวันตอกเสาเข็ม วันเริ่มฐานราก หรือวันเริ่มงานโครงสร้างส่วนใด ประวัติการก่อสร้างจึงควรรักษาถ้อยคำนี้ไว้ จนกว่าจะมีบันทึกหน้างานหรือกำหนดการพิธีที่ระบุรายละเอียดเพิ่มเติม

วันที่เริ่มสถาปนาเป็นหลักฐานคนละประเภทกับวันส่งมอบอาคาร ภายหลังจากนั้นยังพบการดำเนินงานบันไดใน พ.ศ. 2549 และงานโครงสร้างรองรับหลังคาใน พ.ศ. 2550 ตามลำดับ ประวัติมหารัตนวิหารคด เว็บไซต์วัดพระธรรมกาย และ ข้อมูลสถานที่ใน DMC

ผังอาคารสองชั้นและการเลือกใช้วัสดุ

มหารัตนวิหารคดมีผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส แนวอาคารรายล้อมพื้นที่ทั้งสี่ด้าน เว็บไซต์วัดพระธรรมกายระบุความยาวด้านละประมาณ 1 กิโลเมตร ตัวอาคารเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กผิวเปลือยสองชั้น ไม่มีผนังปิดล้อมแบบอาคารทั่วไป จึงเห็นแนวเสาและคานต่อเนื่องไปตามพื้นที่ใช้งาน

เสาและคานแสดงผิวคอนกรีต ส่วนพื้นเป็นคอนกรีตขัดมัน รูปแบบนี้สอดคล้องกับคำอธิบายของ DMC ที่ให้ความสำคัญกับความเรียบง่ายและการใช้พื้นที่ให้คุ้มค่า สำหรับหลังคาใช้สแตนเลสทรงพีระมิดลาดสี่ด้าน มีฉนวนกันความร้อนอยู่ด้านใต้ เมื่อเรียงต่อกันจึงเป็นแนวหลังคาที่เห็นได้ชัดจากภาพมุมสูง

ข้อมูลทางการระบุพื้นที่ใช้งานรวมสองชั้น 631,776 ตารางเมตร และพื้นที่ลานธรรมอีกกว่า 430,000 ตารางเมตร ตัวเลขเหล่านี้แยกกันตามส่วนของพื้นที่ ส่วนเอกสารโครงการหลังคา พ.ศ. 2550 ใช้ตัวเลขพื้นที่ใต้หลังคาประมาณ 300,000 ตารางเมตร จึงควรอ่านตามขอบเขตของแต่ละรายการ ไม่ใช้แทนพื้นที่รวมของอาคารสองชั้น

ตัวเลขความจุที่เอกสารเผยแพร่ก็ต้องอ่านร่วมกับพื้นที่ที่กล่าวถึง เช่น ความจุระดับหนึ่งล้านคนเป็นการกล่าวถึงวิหารคดร่วมกับลานธรรม ส่วนแผนรองรับคณะสงฆ์ 300,000 รูปในเอกสาร พ.ศ. 2550 กล่าวถึงการใช้ชั้นสองในอนาคต มิใช่ยอดผู้เข้าร่วมพิธีครั้งใดครั้งหนึ่ง ข้อมูลผังและพื้นที่อาคาร และ ขอบเขตงานหลังคาตามเอกสารร่วมสมัย

4 มิถุนายน พ.ศ. 2549 งานบันไดขาขึ้นด้านทิศใต้

หลักฐานงานก่อสร้างระยะแรกที่ระบุวันและตำแหน่งได้ คือพิธีเทลีนคอนกรีตบันไดขาขึ้นมหารัตนวิหารคด เมื่อวันอาทิตย์ต้นเดือนที่ 4 มิถุนายน พ.ศ. 2549 บริเวณทิศใต้ ฝั่งตะวันออกของพระมหาธรรมกายเจดีย์ วารสารอยู่ในบุญฉบับเดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2549 บันทึกเรื่องและภาพพิธีไว้

ภาพหน้าวารสารแสดงผู้ร่วมพิธีอยู่ท่ามกลางแนวเสาและพื้นชั้นบนของอาคาร ทำให้เห็นสภาพพื้นที่ในช่วงที่กำลังก่อสร้างได้ชัดกว่าคำบรรยายทั่วไป ส่วนชื่อพิธีระบุงานเฉพาะจุดคือการเทลีนบริเวณบันไดขาขึ้น จึงเป็นหลักฐานของงานสัญจรระหว่างระดับอาคาร

พิธีครั้งนี้ช่วยเติมรายละเอียดระหว่างวันเริ่มสถาปนา พ.ศ. 2547 กับช่วงสร้างหลังคา พ.ศ. 2550 ได้ว่า มีงานบันไดดำเนินอยู่ใน พ.ศ. 2549 แล้ว อย่างไรก็ตาม บันทึกหน้านี้ไม่ได้ระบุวันเริ่มฐานรากหรือวันแล้วเสร็จของโครงสร้างทุกด้าน วารสารอยู่ในบุญ กรกฎาคม พ.ศ. 2549 หน้า 20 ในระบบ DMC eBook

พ.ศ. 2550 งานก่อสร้างเข้าสู่ส่วนหลังคา

วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2550 DMC เผยแพร่บทความร่วมสร้างหลังคามหารัตนวิหารคด โดยระบุว่างานมหารัตนวิหารคดใกล้เสร็จสมบูรณ์ และเหลืองานส่วนหลังคาเป็นส่วนสุดท้ายของโครงการตามที่บทความอธิบายไว้ ข้อความนี้เป็นหลักฐานร่วมสมัยว่าช่วงกลาง พ.ศ. 2550 การรณรงค์ก่อสร้างมุ่งไปที่การทำพื้นที่ชั้นสองให้มีหลังคาคุ้มแดดคุ้มฝน

โครงการหลังคาประกอบด้วยโมดูลจำนวน 860 โมดูล แต่ละโมดูลมีผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสและรูปทรงพีระมิด ใช้สแตนเลสเป็นวัสดุมุง พร้อมฉนวนกันความร้อน เมื่อรวมโมดูลเข้าด้วยกันจะเป็นหลังคาต่อเนื่องตามแนววิหารคดทั้งสี่ด้าน

บทความเดียวกันยังให้รายละเอียดเสารองรับและคานรับหลังคา จึงแสดงว่างานหลังคาในที่นี้ครอบคลุมองค์ประกอบหลายส่วน ทั้งส่วนคอนกรีตเสริมเหล็กและวัสดุมุงหลังคา คำว่าเริ่มสร้างหลังคาในประวัติจึงไม่ควรถูกจำกัดความให้หมายถึงวันติดตั้งแผ่นสแตนเลสเพียงอย่างเดียว โครงการและข้อมูลวิศวกรรมที่เผยแพร่เมื่อ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2550

หลังคา 860 โมดูลกับเสารองรับ 1,764 ต้น

เสาที่ใช้รองรับหลังคาเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กผิวเปลือย รูปทรงกลม เส้นผ่านศูนย์กลาง 60 เซนติเมตร เอกสารระบุความยาวตั้งแต่ 7 ถึง 12 เมตร และจำนวนรวม 1,764 ต้น ส่วนคานรับหลังคาเป็นคอนกรีตเสริมเหล็กผิวเปลือยเช่นกัน พร้อมทำหน้าที่เป็นรางรับน้ำฝนในตัว

คำว่าเสาค้ำฟ้าที่ปรากฏในพิธีบุญ พ.ศ. 2550 หมายถึงเสารองรับหลังคาเหล่านี้ การสร้างเสาค้ำฟ้าจึงเป็นขั้นตอนของงานหลังคาบนชั้นสอง ควรแยกจากเสาโครงสร้างส่วนอื่นของวิหารคด และจากเสาเข็มที่อยู่ใต้ดิน

องค์ประกอบ	รายละเอียดตามเอกสาร พ.ศ. 2550
จำนวนหน่วยหลังคา	860 โมดูล
รูปทรงของแต่ละโมดูล	ผังสี่เหลี่ยมจัตุรัส หลังคาทรงพีระมิด
วัสดุมุงและฉนวน	สแตนเลส พร้อมฉนวนกันความร้อนใต้หลังคา
จำนวนเสารองรับหลังคา	1,764 ต้น
ขนาดเสากลม	เส้นผ่านศูนย์กลาง 60 เซนติเมตร ความยาว 7 ถึง 12 เมตร
วัสดุเสาและคาน	คอนกรีตเสริมเหล็กผิวเปลือย
คานรับหลังคา	ทำหน้าที่เป็นรางรับน้ำฝนในตัว
พื้นที่ใต้หลังคา	ประมาณ 300,000 ตารางเมตร ตามขอบเขตงานที่เอกสารระบุ

จำนวนโมดูลและจำนวนเสาเป็นข้อมูลของโครงการที่ประกาศในเวลานั้น เอกสารไม่ได้แจกแจงวันติดตั้งของแต่ละโมดูล หรือรายงานส่งมอบงานทั้ง 860 โมดูล จึงยังใช้ตัวเลขเหล่านี้ยืนยันวันหลังคาแล้วเสร็จทั้งหมดไม่ได้ ต้นฉบับข้อมูลวิศวกรรม DMC

27 สิงหาคม พ.ศ. 2550 พิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้าครั้งที่ 1

วันจันทร์ที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2550 ตรงกับวันธรรมชัย วัดพระธรรมกายจัดพิธีเทคอนกรีตเสาค้ำหลังคามหารัตนวิหารคด บนชั้นสอง บริเวณทิศใต้ ฝั่งตะวันตก กำหนดการซึ่ง DMC เผยแพร่ล่วงหน้าเมื่อวันที่ 19 สิงหาคม ระบุวัน เวลา และพื้นที่ประกอบพิธีไว้

ตามกำหนดการ สาธุชนเข้าประจำพื้นที่เวลา 16.50 น. ประธานสงฆ์มาถึงเวลา 17.00 น. และนำเจริญสมาธิภาวนา ต่อมาเวลา 17.35 น. เป็นช่วงอธิษฐานจิต แผ่เมตตา และบูชาพระรัตนตรัย ก่อนชี้แจงขั้นตอนเทคอนกรีตเวลา 17.45 น. โดยคณะสงฆ์ตักคอนกรีตส่งต่อให้สาธุชนร่วมประกอบพิธี และกำหนดเสร็จพิธีเทคอนกรีตเวลา 18.15 น. เวลาที่กล่าวถึงนี้เป็นเวลาตามกำหนดการต้นฉบับ

วารสารอยู่ในบุญฉบับเดือนเมษายน พ.ศ. 2552 บันทึกย้อนเหตุการณ์ว่า หลวงพ่อธัมมชโย ซึ่งขณะนั้นมีสมณศักดิ์พระราชภาวนาวิสุทธิ์ นำประกอบพิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้า จากนั้นคณะเจ้าภาพและสาธุชนร่วมส่งถังคอนกรีตต่อกัน วารสารยังระบุว่าครั้งนั้นเป็นโอกาสแรกที่ผู้มีบุญได้ขึ้นมาร่วมพิธีบนชั้นสองของมหารัตนวิหารคดในบริบทของงานนี้

ภาพสแกนหน้าวารสารพิมพ์วันที่ 27 สิงหาคม พ.ศ. 2550 ตรงกับกำหนดการร่วมสมัย แม้ข้อความถอดอักษรในหน้า eBook จะอ่านตัวเลขเป็น 23 สิงหาคม การตรวจประวัติครั้งนี้จึงยึดตัวพิมพ์ในภาพต้นฉบับร่วมกับกำหนดการ DMC กำหนดการวันธรรมชัย พ.ศ. 2550 และ บันทึกพิธีพร้อมภาพวารสาร

26 กันยายน พ.ศ. 2550 พิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้าครั้งที่ 2

ประมาณหนึ่งเดือนต่อมา วันที่ 26 กันยายน พ.ศ. 2550 ในวันครูธรรมกาย มีพิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้ามหารัตนวิหารคดครั้งที่ 2 คราวนี้จัดบริเวณทิศใต้ ฝั่งตะวันออก วารสารอยู่ในบุญบันทึกเหตุการณ์ไว้ในหน้าเดียวกับพิธีครั้งแรก พร้อมภาพผู้ร่วมพิธีส่งถังคอนกรีตและภาพชุมนุมสงฆ์กับสาธุชน

พิธีครั้งที่สองเป็นการร่วมบุญสร้างศาสนสถานเพื่อบูชาครูผู้ค้นพบวิชชาธรรมกาย และมีการกล่าวถึงคณะผู้นำบุญที่ร่วมสร้างโมดูลหลังคาได้ตามเป้าหมายของตน การบันทึกตำแหน่งครั้งแรกไว้ฝั่งตะวันตก และครั้งที่สองไว้ฝั่งตะวันออก ช่วยให้เห็นว่างานเสารองรับหลังคาดำเนินอยู่ในพื้นที่หลายส่วนของด้านทิศใต้

ข้อความเรื่องความสำเร็จตามเป้าหมายเป็นบันทึกงานบุญและการร่วมเป็นเจ้าภาพ ไม่ใช่รายงานตรวจรับงานหลังคาทุกโมดูล จึงควรแยกประวัติพิธีบุญออกจากวันแล้วเสร็จทางวิศวกรรม วารสารอยู่ในบุญ เมษายน พ.ศ. 2552 หน้าพิธีเสาค้ำฟ้า

การร่วมบุญสร้างหลังคาใน พ.ศ. 2550

งานก่อสร้างหลังคาเดินควบคู่กับการเชิญชวนพุทธบริษัทเป็นเจ้าภาพ บทความ DMC วันที่ 29 มิถุนายน พ.ศ. 2550 เชื่อมโครงการนี้เข้ากับกฐิน พ.ศ. 2550 และประกาศรับผ้าไตรเป็นปฐมฤกษ์ในวันอาทิตย์ต้นเดือนที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2550 จึงเป็นหลักฐานของช่วงเวลาที่วัดเริ่มสื่อสารรายละเอียดงานหลังคาต่อสาธุชนอย่างเป็นรูปธรรม

การแบ่งหลังคาเป็นโมดูลช่วยให้ผู้ร่วมบุญเห็นขนาดของงานเป็นส่วนย่อย เอกสารประชาสัมพันธ์ยังกล่าวถึงการร่วมบุญตามพื้นที่และพระของขวัญไว้ระลึกถึงบุญ ข้อมูลดังกล่าวเป็นประวัติการสนับสนุนงานก่อสร้างในเวลานั้น ไม่ใช่ประกาศรับบริจาคสำหรับปัจจุบัน

วารสารอยู่ในบุญฉบับเดือนสิงหาคม พ.ศ. 2550 มีบทความเชิญชวนให้ร่วมสร้างหลังคาให้แล้วเสร็จ โดยกล่าวถึงภาพการใช้วิหารคดทั้งสองชั้นร่วมกับลานธรรมในอนาคต เอกสารนี้ช่วยยืนยันบริบทว่ากลางปีดังกล่าวยังอยู่ระหว่างการผลักดันงานหลังคา ข่าวโครงการหลังคาและกฐิน พ.ศ. 2550 และ วารสารอยู่ในบุญ สิงหาคม พ.ศ. 2550 หน้า 32

การใช้พื้นที่ชั้นหนึ่งระหว่างพัฒนาอาคาร

ประวัติของวัดระบุว่า เมื่อพื้นที่ชั้นหนึ่งใช้งานได้แล้ว วัดได้นำมาใช้จัดศาสนกิจหลายประเภท เช่น การตักบาตร การถวายไทยธรรม การจัดนิทรรศการพุทธประวัติ และการรองรับผู้เข้าร่วมอบรมธรรมทายาท การใช้พื้นที่จึงเกิดขึ้นต่อเนื่องกับการพัฒนาองค์ประกอบของวิหารคด

สำหรับประวัติการก่อสร้าง ประเด็นนี้ช่วยอธิบายว่าเหตุใดจึงพบภาพกิจกรรมในอาคารพร้อมกับเอกสารที่กล่าวถึงงานหลังคาที่ยังดำเนินอยู่ แต่วันที่พบกิจกรรมไม่ควรถูกนำไปใช้เป็นวันเปิดอาคารทั้งหลังโดยอัตโนมัติ เอกสารที่ตรวจพบยังไม่ได้ระบุวันส่งมอบงานทุกระบบหรือวันเปิดใช้อาคารครบทุกส่วน

ภาพพิธีถวายมหาสังฆทานที่ DMC เผยแพร่ในบทความแนะนำวัดแสดงแนวเสาคอนกรีตและการใช้พื้นที่ภายใน ป้ายพิธีในภาพระบุวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2555 ภาพนี้จึงใช้ประกอบช่วงการใช้ประโยชน์ภายหลัง โดยแยกจากภาพก่อสร้างและภาพพิธีเทคอนกรีต พ.ศ. 2549 กับ พ.ศ. 2550 ภาพและข้อมูลสถานที่จาก DMC และ ประวัติการใช้พื้นที่วิหารคด

หลักฐานที่ยังต้องเติมในประวัติการก่อสร้าง

เอกสารที่ตรวจพบให้ลำดับชัดเจนตั้งแต่วันเริ่มสถาปนา งานบันได จนถึงงานเสาค้ำฟ้าและโครงการหลังคา แต่ยังไม่พบหลักฐานตรงที่ระบุวันเริ่มงานฐานรากของวิหารคดแต่ละด้าน วันติดตั้งหลังคาโมดูลแรกและโมดูลสุดท้าย หรือวันตรวจรับงานหลังคาทั้งโครงการ จึงยังระบุวันก่อสร้างแล้วเสร็จทั้งหมดไม่ได้

การขยายประวัติให้ครบทุกขั้นตอนต้องอาศัยสมุดบันทึกงานก่อสร้าง แบบก่อสร้าง รายงานความก้าวหน้า และภาพถ่ายที่ระบุวันที่ รวมถึงกำหนดการพิธีในแต่ละระยะ เอกสารเหล่านี้จะช่วยแยกวันประกอบพิธี วันทำงานหน้างาน และวันส่งมอบพื้นที่ออกจากกันได้ชัดเจน

สรุปไทม์ไลน์การก่อสร้างมหารัตนวิหารคด

วันหรือช่วงเวลา	เหตุการณ์และขอบเขตข้อมูล	หลักฐาน
พ.ศ. 2537	เริ่มโครงการมหาธรรมกายเจดีย์ เป็นบริบทของการพัฒนาพื้นที่ที่มีมหารัตนวิหารคดอยู่โดยรอบ	DMC โครงการหลังคา
21 มีนาคม พ.ศ. 2547	เริ่มสถาปนามหารัตนวิหารคด เอกสารไม่ได้ระบุว่าเป็นวันตอกเสาเข็มหรือวันเทฐานราก	เว็บไซต์วัดพระธรรมกาย
4 มิถุนายน พ.ศ. 2549	พิธีเทลีนคอนกรีตบันไดขาขึ้น ด้านทิศใต้ ฝั่งตะวันออก	อยู่ในบุญ กรกฎาคม 2549
29 มิถุนายน พ.ศ. 2550	DMC เผยแพร่โครงการหลังคา 860 โมดูล และข้อมูลเสารองรับ 1,764 ต้น วันที่นี้เป็นวันเผยแพร่เอกสาร	ข่าวโครงการหลังคา
1 กรกฎาคม พ.ศ. 2550	วันรับผ้าไตรเป็นปฐมฤกษ์ตามประกาศกฐินเพื่อสร้างหลังคา	ประกาศร่วมสมัย
27 สิงหาคม พ.ศ. 2550	พิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้าครั้งที่ 1 ชั้นสอง ด้านทิศใต้ ฝั่งตะวันตก	กำหนดการ และ ภาพหน้าวารสาร
26 กันยายน พ.ศ. 2550	พิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้าครั้งที่ 2 ด้านทิศใต้ ฝั่งตะวันออก	อยู่ในบุญ เมษายน 2552
เมษายน พ.ศ. 2552	วารสารอยู่ในบุญเผยแพร่บันทึกย้อนพิธีเสาค้ำฟ้าทั้งสองครั้ง เป็นเดือนของเอกสาร ไม่ใช่ปีจัดพิธี	หน้าวารสารต้นฉบับ
22 เมษายน พ.ศ. 2555	หลักฐานภาพการใช้พื้นที่ภายในในพิธีถวายมหาสังฆทาน ไม่ใช่วันยืนยันงานก่อสร้างแล้วเสร็จ	ภาพเผยแพร่ใน DMC

สำหรับวันแล้วเสร็จของโครงสร้างทุกด้านและหลังคาทุกโมดูล ยังต้องตรวจเอกสารก่อสร้างเพิ่มเติม ตารางนี้จึงสิ้นสุดที่เหตุการณ์ซึ่งระบุช่วงเวลาและแหล่งหลักฐานได้

เอกสารอ้างอิง

1. ร่วมสร้างหลังคามหารัตนวิหารคด, DMC, 29 มิถุนายน พ.ศ. 2550 ข้อมูลโครงการหลังคา วัสดุ ขนาดเสา จำนวนโมดูล และการร่วมบุญในปีนั้น
2. วันธรรมชัย 27 สิงหาคม 2550, DMC, เผยแพร่ 19 สิงหาคม พ.ศ. 2550 กำหนดการพิธีเสาค้ำหลังคาบนชั้นสอง ด้านทิศใต้ ฝั่งตะวันตก
3. พิธีเทลีนคอนกรีตบันไดขาขึ้นมหารัตนวิหารคด, อยู่ในบุญ, กรกฎาคม พ.ศ. 2549 หน้า 20 ใน DMC eBook ตรวจวันที่จากภาพสแกนต้นฉบับ
4. พิธีเทคอนกรีตเสาค้ำฟ้ามหารัตนวิหารคด, อยู่ในบุญ, เมษายน พ.ศ. 2552 หน้าพิมพ์ 28 หรือหน้า 30 ใน DMC eBook ใช้ภาพสแกนตรวจตัวเลขวันที่
5. การสร้างมหารัตนวิหารคด, อยู่ในบุญ, สิงหาคม พ.ศ. 2550 ฉบับที่ 58 หน้า 32 ใน DMC eBook
6. มหารัตนวิหารคด, เว็บไซต์วัดพระธรรมกาย ข้อมูลวันเริ่มสถาปนา ผังอาคาร พื้นที่ และการใช้ประโยชน์
7. วัดพระธรรมกาย ชมวัดพระธรรมกาย แผนที่วัดพระธรรมกาย, DMC ข้อมูลสถานที่และภาพอาคาร
8. มหาธรรมกายเจดีย์ มหาเจดีย์แห่งพระรัตนตรัย, DMC ข้อมูลการใช้พื้นที่มหารัตนวิหารคดร่วมกับโครงการพระมหาธรรมกายเจดีย์