เราจะต้องไม่คบคนพาล ให้คบแต่บัณฑิต เพราะจะทำให้เราได้รับการถ่ายทอดความประพฤติและนิสัยที่ดีจากบัณฑิต ทำให้เรามีโอกาสเจริญก้าวหน้าได้ง่ายขึ้น ทั้งด้านการงานและชีวิตส่วนตัว
บุพกรรมที่ทำให้โยมพ่อของลูกต้องมาป่วยและเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งในเม็ดเลือด ในวัยเพียง 63 ปี ทั้งนี้ก็เพราะวิบากกรรมหลักๆ 2 วิบากกรรม
น้าเขยเคยทำงานอยู่โรงสุรา มีหน้าที่ต้มและผสมสุรา รวม ๓๖ ปี สมัยหนุ่มๆ ทำงานอยู่โรงงานยาฝิ่น นอกจากนี้น้าเขยยังเล่นการพนันทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นไพ่ ถั่วโป ไฮโล ลูกเต๋า ตีไก่ กัดปลา หวยใต้ดิน-บนดิน
กรรมโกงเศษเหล็กที่ผมทำกับวัดไว้ จะส่งผลอย่างไร ตอนนี้ผมและเพื่อนเข้าใจวัดแล้ว และได้พากันนำเงินมาทำบุญกับทางวัดอย่างต่อเนื่อง ผมและเพื่อนพ้นจากวิบากกรรมนี้หรือยัง
คนพาลมักจะดำเนินชีวิตด้วยความประมาท ตายแล้วพลัดไปสู่อบาย ไปเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉาน เปรต สัตว์นรก จะกลับมาเกิดเป็นมนุษย์นั้นแสนยาก
พี่ชายเคยเป็นคนนิสัยดี รักพี่รักน้อง เรียนเก่ง พอเข้ามหาวิทยาลัยก็เปลี่ยนไปเป็นคนละคน ดื่มเหล้า อาละวาดกับแม่...เป็นเพราะเหตุใด
วาทะของมโหสถในครั้งนี้ เป็นดุจไม้หน้าสามที่ตีแสกลงกลางกระหม่อมของอาจารย์เสนกะเสียจนหน้าคว่ำไม่ เป็นท่า เพราะไม่ว่าใครหากได้ตรองตามสักหน่อย ก็ย่อมจะเห็นชัดว่า คำพูดของอาจารย์เสนกะผิดพลาดอย่างใหญ่หลวง เพราะในขณะที่กำลังยกตนว่าเป็นบัณฑิตผู้มีปัญญาที่ถึงอย่างไรก็ต้องยอม สวามิภักดิ์ต่อผู้มีทรัพย์อยู่ดี นั่นก็เท่ากับแฝงนัยยะว่า พระราชาเป็นเพียงผู้มีทรัพย์แต่พระองค์หามีปัญญาไม่
อาจารย์เสนกะถูกมโหสถเย้ยกลับด้วยถ้อยคำที่เชือด เชือนเช่นนั้น ก็รู้สึกขุ่นเคืองใจอยู่ไม่น้อย แต่ก็พยายามสกัดกั้นอารมณ์นั้นไว้ไม่แสดงออก เพื่อให้สมกับที่ตนเป็นผู้มีอาวุโสกว่า ครั้นแล้วก็ได้กราบทูลท้าวเธอต่อไปว่า “ขอเดชะ มโหสถยังเด็กเหลือเกิน ปากก็ยังไม่สิ้นกลิ่นน้ำนม ผ่านโลกมาเพียงไม่กี่ปี แล้วเธอจะรู้อะไร พระพุทธเจ้าข้า”
เรื่องนี้มีข้อคิดหลายอย่าง ทั้งเรื่องกฎ แห่งกรรม ความสำคัญของใจในช่วงสุดท้ายตอนศึกชิงภพ และเรื่องความฉลาดในการสอบสวน จนสามารถรู้ถึงเหตุที่แท้จริงจากผลที่เกิดขึ้น เรื่องการเป็นคนช่างสังเกต รู้ว่าใครเป็นพาล เป็นบัณฑิต เป็นมิตรหรือศัตรู
